Aldo Rossi: Nhà thơ bị 'duyên số đưa đẩy' trở thành kiến trúc sư tài ba

09/10/2020

Kiến trúc sư Aldo Rossi dù không còn sống trên thế gian nhưng những di sản của ông để lại cho ngành kiến trúc vẫn còn hiện hữu trên toàn thế giới.

Kiến trúc sư tài ba người Ý Aldo Rossi

Kiến trúc sư tài ba người Ý Aldo Rossi

Ada Louise Huxtable từng miêu tả Aldo Rossi như sau: "Một nhà thơ nhưng duyên số lại đưa đẩy làm kiến trúc sư". Danh tiếng của kiến trúc sư người Italia Aldo Rossi (3/5/1931 - 4/9/1997) đến từ lĩnh vực đồ họa, lý thuyết kiến trúc và từ giải thưởng Pritzker Prize năm 1990. Rossi cũng là người chỉ đạo Venice Biennale vào năm 1985 và 1986 và là một trong hai người duy nhất từng làm giám đốc hai lần.

Rossi được ca ngợi vì những đóng góp của mình cho lý thuyết kiến trúc, những lý thuyết đó định hình từ nhiều nguồn ảnh hưởng khác nhau từ kiến trúc sư kiêm lý thuyết gia Adolf Loos, chủ nghĩa hiện đại đầu nước Ý, đến họa sĩ siêu thực Giorgio de Chirico. Ông bắt đầu nổi danh vào giữa những năm 1950 thông qua những đóng góp của mình cho tạp chí kiến trúc uy tín của Ý Casabella. Sau đó, ông trở thành biên tập viên của tạp chí từ năm 1959-1964.

Cuốn sách của ông, L'architettura della città (Kiến trúc của thành phố), cho đến ngày nay được coi là một tác phẩm tiên phong trong lý thuyết đô thị. Cuốn sách lập luận rằng các kiến trúc sư nên để ý đến bối cảnh đô thị/văn hóa, tận dụng thiết kế lịch sử trước đó thay vì làm mới hoàn toàn. Trên thực tế, Rossi chắc chắn là bậc thầy về cách tiếp cận lý thuyết của riêng mình, bằng chứng chính là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông "Nghĩa trang San Cataldo" ở Modena.

Di sản của ông vẫn còn hiện hữu ở Italia và trên toàn thế giới. Công ty San Rocco của Ý, vào năm 2013 đã được vinh danh là Công ty kiến trúc mới nổi của năm của Tạp chí Icon, được đặt theo tên một dự án nhà ở chưa được xây dựng của Rossi.

MỘT SỐ QUAN ĐIỂM KIÊN TRÚC CỦA ALDO ROSSI

Muốn khôi phục những nguyên tắc của Mến trúc và đề cao tính tự phát của nó. Cho rằng kiến trúc bị xâm lân bởi nhiều thứ khác nhau, làm mất vai trò trang tâm của nó. Rossi đã cố gắng thoát khỏi ảnh hưởng của những xu thế Hiện đại và những niềm tin “mù quáng” vào nó, bằng cách nhấn mạnh và tăng cường sức biểu hiện cùa kiến trúc với việc sử dụng những hình mẫu và cấu trúc xây dựng truyền thống. Các hình khối Mến trúc của Rossi đều được khai thác từ quá khứ và có thể gợi lại hình ảnh xây dựng của thời kỳ văn nghệ Phục hưng, đặc biệt từ nữa sau thế kỷ XVIII.

Cảm hứng sáng tác của Ông bắt nguồn từ các đề tài cùa kiến trúc cổ điển Ý (kiến trúc La Mã và Phục hưng) pha trộn với Mến trác địa phương, về Mến trúc trong các thành phố’ Ông cho rằng có ba thể loại công trình chế ngự, đó là: nhà ở, đài kỷ niệm, đường phố và quảng trường. Còn kiến trúc ở các địa phương Ý thì tồn tại theo thời gian và nói rõ được đặc trưng của địa phương đó, ai cũng có thể hiểu và “giao tiêp” (“giải mã”) với nó một cách dễ dàng. Mốì quan tâm lổn nhất mà ông dành cho cả ba loại hình kiến trúc nêu trên là do chúng có hình khối tinh giản.

Mong muốn sáng tác kiến trúc phải có tiềm năng sáng tạo to lớn và phải có tính chất đại chúng (ngôn ngữ quần chúng). Ngôn ngữ tạo hình của Aldo Rossi dựa trên các khôi hình học co’ bản: hình cầu, hình lập phương, hình tháp,… vì cho rằng mọi người đều hiểu chúng và có thể đánh giá cao. Ông luôn cho rằng đó mới thực sự là ngôn ngữ kiến trúc chung cho tất cả mọi người. Ở điểm này dễ thấy rằng các phương pháp của chủ nghĩa Hiện đại khác với phương pháp của chù nghĩa Duy lý Italia. Ông cho rằng hội họa hiện đại nói chung và ỏ Ý thường miêu tả sự trống trải và im lặng (những đề tài của họa sỹ Chirico là một ví dụ), những hình khôi có ý nghĩa hình thái học (morphology) đã tồn tại với thời gian, cho dù công năng có thay đổi.

Tiếp đến ông thường sử dụng những giải pháp bố cục dựa trên quan hệ đối xứng một cách gần như tuyệt đối, các hình khôi Mến trúc được sử đụng một cách hết sức “duy lý”, nghiêm ngặt đến mức hà khắc, điển hình nhất là công trình “Nghĩa trang Mođerna” được thiết kế năm 1971. 

NGHĨA TRANG MODERNA » Mođerna , 1971

NGHĨA TRANG MODERNA » Mođerna , 1971 

Công trình này không chỉ gợi lại nơi để hài cốt truyền thông, mà còn gợi lại hình ảnh những nhà máy và nông trại truyền thống của vùng Lombardy. Tổng thể công trình được thiết lập trục đối xứng, nghiêm ngặt cả trong bố” cục mặt bằng và hình khối.

NHÀ Ở FRIEDRICHSTADT, Berlin, 1987

NHÀ Ở FRIEDRICHSTADT, Berlin, 1987

Nét nổi bật của công trình này là sự giản dị, chân thật của nó trong giải pháp tạo hình dựa trên cơ sở những hình khối kỷ hà học nghiêm ngặt. Đổ là các khối ỉạp phương đê tạo ra những căn hộ, khôi lăng trụ bằng thủy tinh bên trên các cầu thang gỢi nên hình ảnh của những tường hồi quen thuộc trong kiến trúc quá khứ khối trụ của cầu thang xoắn ốc dẫn thẳng từ tầng trệt ỉên đến tầng eăm, được đặt trong một không gian khuyết của khối nhà chính,… Ngoài ra, hỳnh thức các ôxửa sổ hình vuông và các chi tiết cánh cửa sơn màu trắng cũng được xử lý một cách đồng bộ như thế.

KHÁCH SẠN PALAZZO, Fukuoka, 1987 -1989

KHÁCH SẠN PALAZZO, Fukuoka, 1987 -1989

Vận dụng phương pháp tổ hợp mặt đứng quen thuộc của kiến trúc Phục hưng, nhưng với một sự “giản lược hóa” đến mức tối đa, tác giả đã tránh được sự lặp lại không cần thiết các chi tiết rườm rà của kiến trúc thời xa xưa. Người ta vẫn dễ dàng nhận thấy bóng dáng của những mái đua (cornice) trên đỉnh mái, các “thức cột” trên các băng ngang sơn màu lục, bề mặt của nó được ốp bằng gạch màu đỏ không tô trát gợi nhớ đến những bức tường dày thời Trang cổ,… Mặt đứng ngôi nhà được chia thành ba phần rõ ràng theo đúng chuẩn mực của chủ nghĩa cổ điển: khối mái đua ở trên cùng, phần thân nhà ở giữa, phần bệ ở dưới cùng. Dễ thấy rằng tác giả đã thành công trong dụng ý bố cục đối xứng và làm cho toàn bộ hình khối kiến trúc của công trình toát ỉên một vẻ hoành tráng nhưng giản dị, mộc mạc thường thấy trong các lâu đài Phục hưng Italia.

An Hoà (tổng hợp) 


(*) Xem thêm

Bình luận
Gọi ngay : 0937112626